در دنیای پرشتاب امروز، بسیاری از افراد با هیجانات شدید و نوسان‌های عاطفی مانند اضطراب و خشم تا احساس شرم یا ناامیدی، دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در این میان، یکی از کارآمدترین روش‌های روان‌شناختی برای گیر نیوفتادن در این نوسان‌ها، مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) است. این مفهوم به معنای توجه آگاهانه، بدون قضاوت و در لحظه به تجربه‌های درونی و بیرونی است (Kabat-Zinn, 1990) . مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) ابزاری برای آرامش ذهن نیست، بلکه مهارتی بنیادین برای ایجاد فاصله سالم از افکار و هیجانات و بازگشت به تجربه کنونی است.
نگارش توسط: دکتر پیمان دوستی
تنظیم هیجان چه ارتباطی با مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) دارد؟
تنظیم هیجان فرآیندی است که طی آن افراد برانگیختگی‌های هیجانی خود را شناسایی و درک می‌کنند و در عین حال، شیوه رفتاری خود را میدریت می‌نمایند. مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) در این میان کمک می‌کند تا فرد به جای واکنش‌های خودکار و هیجانی، به شیوه‌ای آگاهانه پاسخ دهد. تمرین‌های مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) با پرورش آگاهی باعث می‌شوند فرد متوجه شود که او افکار و احساس‌های خود نیست، بلکه ناظر آن‌هاست. این فاصله شناختی، گامی مهم در شروع تنظیم هیجان است. همچنین، در این زمینه پژوهشی که در سال ۲۰۱۱ انجام شده است نشان می دهد که تمرین‌های مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) با تغییراتی در شبکه‌های عصبی مرتبط با تنظیم هیجان همراه است (Hölzel et al., 2011) .
زمانی که ما تمرین‌های مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) را انجام می‌دهیم، هدف کنترل هیجان‌ها نیست، بلکه پذیرش آن‌هاست. کنترل افراطی معمولاً منجر به سرکوب هیجان‌ها می‌شود، اما پذیرش آگاهانه به فرد اجازه می‌دهد هیجان‌ها را تجربه کند، بدون آن‌که توسط آن‌ها غرق شود. این نوع پذیرش با افزایش شفقت نسبت به خود نیز همراه است و از چرخه خودانتقادی می‌کاهد. در واقع، مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) به ما یاد می‌دهد که رهایی از رنج هیجانی در حذف احساس‌های ناخوشایند نیست، بلکه در درک، پذیرش و هم‌زیستی با آن‌هاست.
در درمان‌های موج سوم مانند ACT، CFT و DBT، مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی)، یک هسته‌‌ی اساسی است. درمانگر به مراجع می‌آموزد که هیجان‌های خود را بدون قضاوت درباره خوب یا بد بودن آن‌ها، مشاهده کند. به عنوان مثال، در درمان اختلال شخصیت مرزی (/BPD Borderline Personality Disorder)، تمرین‌های مایندفولنس (ذهن‌آگاهی/ توجه‌آگاهی) به افراد کمک می‌کند پیش از واکنش تکانشی، لحظه‌ای مکث کنند و پاسخ هوشمندانه‌تری انتخاب کنند.
